Kecerdasan spiritual dalam perspektif Barat dan Islam: Analisis perbandingan

Spiritual intelligence in Western and Islamic perspectives: A comparative analysis

Authors

  • Sh. Mohd Firdaus Sh. Othman Center for Human Sciences, Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah, Lebuh Persiaran Tun Khalil Yaakob, 26300 Kuantan, Pahang, Malaysia , Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah image/svg+xml
  • Rohana Hamzah Center for Human Sciences, Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah, Lebuh Persiaran Tun Khalil Yaakob, 26300 Kuantan, Pahang, Malaysia , Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah image/svg+xml
  • Ahmad Muhaimin Mohamad Center for Human Sciences, Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah, Lebuh Persiaran Tun Khalil Yaakob, 26300 Kuantan, Pahang, Malaysia , Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah image/svg+xml
  • Asmadi Abdul Rahman Majlis Ugama Islam dan Adat Resam Melayu Pahang, Kompleks Islam Sultan Haji Ahmad Shah, Jalan Istana Permaim 26600 Pekan Pahang, Malaysia
  • Dayang Sakini Mohd Kadri Universiti Al-Quran Al-Sultan Abdullah Ahmad Shah Pahang, km8, Jalan Gambang, 25150 Kuantan Pahang, Malaysia , Al-Sultan Abdullah Ahmad Shah Quranic University of Pahang image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.15282/ijhtc.v11i2.14054

Keywords:

Kecerdasan Spiritual, Islam dan Barat, Analisis Kandungan, Modul Dakwah, Kerangka Konseptual, Spiritual intelligence, Islam and the West, Content analysis, Da‘wah Module, Conceptual framework

Abstract

Kecerdasan spiritual merupakan satu terminologi yang mula diperkenalkan oleh sarjana Barat dan kemudiannya menarik perhatian ramai sarjana Islam untuk menilai kesesuaiannya dengan kerangka pemikiran Islam. Justeru, artikel ini bertujuan mengupas dan membandingkan konsep kecerdasan spiritual dari perspektif Islam dan Barat secara kritis. Kajian ini menggunakan pendekatan analisis kandungan terhadap artikel terpilih yang membincangkan tentang konsep kecerdasan spiritual. Dapatan kajian menunjukkan bahawa walaupun terdapat elemen-elemen sejajar antara kedua-dua pandangan, konsep kecerdasan spiritual menurut Islam mempunyai asas yang lebih kukuh dan menyeluruh dari segi kerohanian bersumberkan ilmu wahyu dan ia berdiri di atas prinsip aqidah tauhid yang benar. Kajian ini mencadangkan pembangunan kerangka konseptual kecerdasan spiritual berteraskan Islam sebagai asas dalam penyusunan Modul Ilmu Kecerdasan Spiritual untuk para pendakwah. Pemahaman yang mendalam terhadap konsep ini amat penting dalam membangunkan kandungan modul yang berkesan, relevan, dan selaras dengan keperluan dakwah semasa di Malaysia.

The notion of spiritual intelligence was first introduced by Western scholars and has since garnered significant attention among Muslim scholars, who sought to assess its relevance within the framework of Islamic thought. This article critically examines and compares the concept of spiritual intelligence from both Islamic and Western perspectives. Adopting a content analysis approach, the study reviews selected scholarly works that discuss the construct of spiritual intelligence. The findings indicate that while there are certain converging elements between the two perspectives, the Islamic understanding of spiritual intelligence provides a more solid and holistic foundation of spirituality. This foundation is derived from revealed knowledge and firmly rooted in the principle of tawhid. The study further proposes the development of a conceptual framework for spiritual intelligence grounded in Islamic teachings as a basis for designing a Spiritual Intelligence Module for preachers. A comprehensive understanding of this concept is deemed essential to ensure the formulation of effective, relevant, and contextually appropriate module content that addresses the contemporary needs of da‘wah in Malaysia.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Aini, Q., Talib, S. G., Alghazali, T., Ali, M. H., Sahi, Z. T., Kumar, T., Muda, I., Ramírez-Coronel, A. A., & Sunarsi, D. (2023). Spiritual intelligence, spiritual health and occupational stress in Islamic organisations. HTS Teologiese Studies/Theological Studies, 79(1), Article a8228. https://doi.org/10.4102/hts.v79i1.8228

Al-Attas, S. M. N. (1993). Islam and secularism. International Institute of Islamic Thought and Civilization (ISTAC). https://archive.org/details/SyedMuhammadNaquibAlAttasIslamAndSeculariBookZZ.org

Al-Faruqi, I. R. (1982). Islamization of knowledge: General principles and workplan. International Institute of Islamic Thought. https://archive.org/details/islamizationofkn0000unse

Al-Ghazali, A. H. (1998). Iḥyā’ ‘ulūm al-dīn (Vol. 3). Dār al-Kutub al-‘Ilmiyyah.

Al-Raghib al-Asfahani, A. Q. H. M. (2007). Kitab al-dhari‘ah ila makarim al-shari‘ah. Dār al-Salām.

Amram, Y. J. (2022). The intelligence of spiritual intelligence: Making the case. Religions, 13(12), 1140. https://doi.org/10.3390/rel13121140

Aris, M. (2019). Konsep Muraqabah menurut Ibn Qayyim al-Jawziyyah dalam Madarij al-Salikin [Tesis sarjana, Universitas Islam Negeri Sunan Ampel Surabaya]. UINSA Institutional Repository. http://digilib.uinsa.ac.id/34749/

Bensaid, B., Machouche, S. B. T., & Grine, F. (2014). A Qur’anic framework for spiritual intelligence. Religions, 5(1), 179–198. https://doi.org/10.3390/rel5010179

Fidelis, A., Moreira, A. C., & Vitória, A. (2024). Multiple perspectives of spiritual intelligence: A systematic literature review. Social Sciences & Humanities Open, 9, 100879. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2024.100879

Hamzah, R., Md Isa, K., & Mohd Janor, R. (2010). Spiritual education development model. Journal of Islamic and Arabic Education, 2(2), 1–12. http://eprints.utm.my/id/eprint/22904/

Ibn Qayyim al-Jawziyyah. (1996). Madārij al-sālikīn (Vol. 1). Dār al-Hadīth.

Jumahat, T., & Abdullah, N. F. (2014). Perbandingan konsep kecerdasan spiritual dari perspektif Islam dan Barat: Satu penilaian semula. In Proceedings of the International Conference on Arabic Studies and Islamic Civilization (ICASIC 2014). https://worldconferences.net/proceedings/icasic2014/

King, D. B. (2008). Rethinking claims of spiritual intelligence: A definition, model, and measure [Master’s thesis, Trent University].

Najati, M. U. (1992). Al-ḥadīth al-nabawī wa ‘ilm al-nafs. Dār al-Shurūq.

Shamsiah Banu, Mohamad Hanefar, "Development of spiritual intelligence model for adolescents in Malaysia / Shamsiah Banu Mohamad Hanefar" (2015). Student Works (2010-2019). 3036. https://knova.um.edu.my/student_works_2010s/3036

Sudi, S., Sham, F. M., & Yama, P. (2017). Kecerdasan spiritual menurut perspektif hadis. Al-Irsyad: Journal of Islamic and Contemporary Issues, 2(2). https://doi.org/10.53840/alirsyad.v2i2.14

Zohar, D., & Marshall, I. (2000). SQ: Spiritual intelligence: The ultimate intelligence. Bloomsbury. https://www.alisonmorgan.co.uk/Books/Zohar%202000.pdf

Downloads

Published

2026-10-31

Issue

Section

Research Articles

How to Cite

Sh. Othman, S. M. F., Hamzah, R., Mohamad, A. M., Abdul Rahman, A., & Mohd Kadri, D. S. (2026). Kecerdasan spiritual dalam perspektif Barat dan Islam: Analisis perbandingan: Spiritual intelligence in Western and Islamic perspectives: A comparative analysis. International Journal of Humanities Technology and Civilization, 11(2), 182-189. https://doi.org/10.15282/ijhtc.v11i2.14054